Stimuleringsfonds

Wie bepaalt hoe de stad eruitziet? Formeel zijn dat gemeenteraden, ontwikkelaars en ontwerpers. Maar GRAS (het Groningse architectuurcentrum dat al sinds 1999 het gesprek over de gebouwde omgeving voedt) is ervan overtuigd dat die vraag veel breder gesteld moet worden. De leefomgeving gaat namelijk iedereen aan: buren die hun straat willen vergroenen, ondernemers die winkelpanden zien verdwijnen en studenten op zoek naar een huis. Met een jaarprogramma vol presentaties, live podcasts, expedities, workshops en een eigen online magazine daagt GRAS Groningers uit om mee te denken over de toekomst van hun eigen stad, ondersteund vanuit de Regeling Activiteitenprogramma's (weer open van 13 mei tot 15 juni 2026).

29 april 2025

Gedeelde verantwoordelijkheid

Groningen staat voor grote opgaven. De gemeente werkt aan een nieuwe omgevingsvisie, waarin woningbouw, de energietransitie, klimaatadaptatie, armoedebestrijding en een gezonde leefomgeving centraal staan. Het zijn vraagstukken die iedereen raken, maar die zelden breed worden besproken.

Precies daar wil GRAS verandering in brengen. ‘De leefomgeving gaat ons allemaal aan,’ vertelt directeur-bestuurder Peter Michiel Schaap. ‘Daarom willen we een zo breed mogelijk publiek betrekken bij het de discussie over de kwaliteit ervan. Niet als toeschouwer, maar als actieve deelnemer.’

Er zijn inmiddels diverse panden in de stad die zonder ons gesloopt waren.

GRAS doet dat al jaren als onafhankelijk platform, door te organiseren, agenderen en stimuleren. In de afgelopen jaren heeft de organisatie een duidelijke eigen stem gekregen. ‘We nemen stelling en spreken ons uit,’ aldus Schaap. ‘Dat heeft absoluut resultaat. Er zijn inmiddels diverse panden in de stad die zonder ons gesloopt waren.’ Een tekenend voorbeeld is de oude strokartonfabriek De Halm in Hoogkerk. GRAS schreef over de dreigende sloop en de strijd om het behoud van dit industriële erfgoed, en bleef zich actief mengen in plannen over toekomst van het complex. Met resultaat: mede samen met het dorp Hoogkerk en de gemeente bedenkt projectontwikkelaar MWPO nu welke nieuwe bestemming deze historische plek kan krijgen.

Investeren in bouwcultuur met We gaan naar Parijs!

Het activiteitenprogramma voor 2025 en 2026 wordt ondersteund vanuit de Regeling Activiteitenprogramma's en draait om wat GRAS ‘investeren in bouwcultuur’ noemt. Onder de titel We gaan naar Parijs! – een bewuste knipoog naar de klimaatdoelen – zet de organisatie in op samenhang tussen disciplines, partijen en opgaven.

Dat gebeurt via verschillende vormen. Zo is HOOP een gespreksreeks zonder gespreksleider, gepresenteerd op het grote Groningse zomerfestival Noorderzon. GRAS zet daarin twee experts met verschillende perspectieven tegenover elkaar, die in gesprek nieuwe oplossingen verkennen voor hedendaagse opgaven. ‘Het is een tegengif voor de moedeloosheid die op de loer ligt,’ aldus Schaap. ‘Door mensen bij elkaar te brengen die elkaar niet goed kenden, ontstaan nieuwe inzichten.’

Met de nieuwe livepodcast Het College van... daagt GRAS vakinhoudelijke gasten uit om, los van politieke agenda’s, met concrete voorstellen te komen voor de grote ruimtelijke vraagstukken van Groningen. Actuele raadsvragen en de agenda van het ‘echte’ College van B&W vormen de aanleiding. En bij Nachtbrakers Plannenmakers werken gemengde teams in één dag aan ontwerpoplossingen voor concrete casussen die door publieke en semi-publieke opdrachtgevers worden aangedragen.

Die laatste aanpak leidde al tot resultaat. Een gemengd team van ontwerpers, beleidsmakers en bewoners ontwikkelde binnen dit format een visie op de Groninger Diepenring (de historische grachtengordel), die doorwerkt in de projectplannen. ‘Het laat zien dat je met ontwerpend denken echt iets in beweging kunt zetten,’ vertelt Schaap. Tegelijkertijd blijft hij bescheiden over directe causale verbanden. ‘Stadsontwikkeling is traag. Goede plannen hebben altijd meerdere ouders. Het resultaat telt.’

Met ontwerpend denken kun je echt iets in beweging zetten.

Geen nieuws, maar verdieping

Naast de programma's speelt het online magazine een centrale rol in de activiteiten van GRAS. Het magazine is nadrukkelijk geen nieuwsmedium, maar een platform voor achtergrond en verdieping. Aan bod komen ruimtelijke thema's, de wisselwerking tussen mensen en plekken, en bijzondere projecten in de stad. Het magazine publiceert onder meer zogenoemde Plekportretten: verhalen die de gelaagdheid van een specifieke locatie in Groningen laten zien. Hoe is een project tot stand gekomen? Wat was de visie op de inrichting? Hoe werd nieuw leven geblazen in een verwaarloosd gebied? Een recent voorbeeld is Dudok aan het Diep: een oud benzinestation in het centrum dat volledig werd gerenoveerd, inclusief een ingrijpende herinrichting van de openbare ruimte.

‘Een goed en mooi verhaal zoals dat van Dudok aan het Diep kan voor binding zorgen,’ zegt Schaap. ‘Precies daarom besteden we regelmatig aandacht aan projecten die overtuigend anders en beter zijn. Niet om het resultaat te vieren, maar om te laten zien hoe het proces was ingericht: door partijen die elkaar inspireren en uitdagen.’

Het activiteitenprogramma van GRAS werd mede mogelijk gemaakt door de Regeling Activiteitenprogramma's van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. De Regeling Activiteitenprogramma's is opnieuw open van 13 mei 2026, 15.00 uur CEST tot 15 juni 2026, 16.00 uur CEST.

Beeld bovenaan: Illustratie voor Nachtbrakers Plannenmakers 2026 door Megan de Vos